Cải tạo nhà ở, trước tiên hãy nghĩ rõ cần kết nối điều gì

Khi chuẩn bị cải tạo một ngôi nhà để ở, nếu bạn đang bàn về phong cách và vật liệu, cũng nên nói rõ trước: lần cải tạo này rốt cuộc muốn nối cái gì với cái gì. Nhà có sân vườn do Hennessey Architecture thiết kế, là một công trình cải tạo vừa phải. Dự án này xem ngôi nhà như một cây cầu, nối quá khứ với hiện tại, những cảnh quan khác nhau, cùng khát vọng và thực tế của gia đình. Với những chủ nhà đang chuẩn bị cải tạo nhà để ở, ý tưởng này có thể chuyển thành những câu hỏi cụ thể hơn: những điều kiện sẵn có nào đáng giữ lại, những thói quen sinh hoạt nào cần thay đổi, giữa hai điều đó cần thiết lập quan hệ không gian như thế nào. Trước tiên làm rõ cần đáp ứng điều gì, rồi mới bàn cách làm, cải tạo mới có hướng để so sánh.^[1]

Với chủ nhà ở Thâm Quyến, trình tự này có thể bắt đầu bằng một tờ giấy. Một đầu ghi trạng thái hiện tại của ngôi nhà: phòng nào ban ngày cũng phải bật đèn, lối đi nào luôn chất đầy đồ, góc nào cả năm chẳng dùng đến mấy lần. Đầu kia ghi cuộc sống thực tế của gia đình trong vài năm tới: con còn nhỏ, cần nhìn thấy con ngay ở cửa nhà; bố mẹ thỉnh thoảng đến ở, ban đêm thức dậy cần có lối đi không phải mò mẫm trong tối; người làm việc tại nhà cần một chỗ có thể đóng cửa lại. Cả hai đầu đều ghi hành động cụ thể, chứ không ghi những mục tiêu không thể kiểm chứng như “muốn hoành tráng hơn”, “muốn ấm cúng hơn”. Viết xong rồi hỏi tiếp: những cải tạo nào đang nối hai đầu này, những cải tạo nào chỉ là thay thứ nhìn thấy được.

Trước sự thay đổi và trưởng thành của gia đình, cải tạo nhà ở cũng cần phân biệt điều kiện nào phải định trước, điều kiện nào có thể để lại để điều chỉnh. Nếu nhu cầu nhà ở của gia đình thay đổi, không có nghĩa là mọi phòng đều phải dự trữ thành không gian vạn năng. Cách làm chắc chắn hơn là tìm ra những phần có chi phí thay đổi cao, như kết cấu chịu lực, đường ống chính và cầu thang cố định, để chúng cố gắng không gắn chặt với một cách dùng ngắn hạn nào đó; còn những phần có chi phí thay đổi thấp, như đồ nội thất, vách ngăn và cách lưu trữ, có thể để lại dư địa điều chỉnh. Đây không phải yêu cầu mọi ngôi nhà đều phải thiết kế linh hoạt, mà là nhắc chủ nhà: khi ngân sách có hạn, tách riêng việc cân nhắc tính xác định và tính linh hoạt sẽ thực tế hơn là làm hết mọi khả năng trong một lần.

Cách những cảnh quan khác nhau cùng chung sống với sinh hoạt hằng ngày là hướng mà chủ nhà ở Thâm Quyến cũng có thể tiếp tục đặt câu hỏi. Nhà ở đô thị chưa chắc có sân vườn và núi xa, nhưng mỗi ngôi nhà đều có hai phía của mình: một phía có thể là con phố ồn ào, một phía là nội khu tương đối yên tĩnh; một phía là nắng chiều phía tây, một phía là ánh sáng buổi sáng. Nếu bàn cải tạo chỉ chăm chăm vào phong cách nội thất, có thể sẽ bỏ qua quan hệ giữa các ô cửa sẵn có và đồ nội thất, ví dụ tủ liền vách có che mất vị trí có thể mượn ánh sáng, mượn cảnh hay không. Có thể trước tiên ghi hướng của các cửa sổ hiện có trên mặt bằng, rồi kết hợp quan sát tại chỗ để đối chiếu khi nào có ánh sáng, mở cửa sổ thì nghe thấy gì, trong phạm vi các ô cửa sẵn có và ranh giới cải tạo đã xác nhận để bàn về che chắn, đồ nội thất và vị trí dừng chân; bản ghi này không thể dùng làm căn cứ để mở thêm ô cửa sổ hay thay đổi mặt ngoài. Những phán đoán này không cần thiết bị phức tạp, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận mỗi ngày sau khi dọn vào ở.

Gọi cải tạo là “cây cầu” còn hàm ý một sự đánh đổi: cây cầu không thể đồng thời dẫn tới mọi hướng. Nếu mong một lần cải tạo đồng thời đáp ứng ánh sáng, lưu trữ, cách âm, lưu tuyến và phong cách, vẫn cần xác định thứ tự trước sau dựa trên ngân sách và điều kiện ngôi nhà. Cách làm thực tế hơn là ghi chú cho mỗi mục tiêu xem nó ảnh hưởng đến hành động hằng ngày hay việc sử dụng thỉnh thoảng; ảnh hưởng đến cả nhà hay chỉ một người. Ưu tiên xử lý những mục tần suất cao, dùng chung cho cả nhà, để nhu cầu tần suất thấp lại cho vòng điều chỉnh sau. Làm như vậy không phải hạ thấp yêu cầu, mà là để mỗi khoản đầu tư vào cải tạo đều tương ứng với một tình huống sống có thể nói rõ.

Đã làm nhà ở, mới hiểu việc ở. 深圳市熹合空间设计有限公司 trong thiết kế nhà ở thiên về việc trước tiên bàn rõ những câu hỏi “kết nối điều gì” như thế này, rồi mới quyết định sửa không gian thế nào: nếu một nhu cầu hằng ngày xảy ra trên lối vào cửa, nấu ăn hay thức dậy ban đêm, thì trước tiên đối chiếu vị trí cửa, ánh sáng và lưu trữ trên lối đó, rồi mới bàn xem cách bày đồ nội thất hay công năng phòng có cần điều chỉnh không. Nếu đảo ngược trình tự, định hình khối trước rồi mới tìm công năng, thường sẽ để lại sau khi dọn vào những phần không dùng được mà cũng khó sửa.

Tuy nhiên, ý tưởng của một dự án không thể thay một ngôi nhà khác đưa ra quyết định, cũng không thể trực tiếp chứng minh một cách cải tạo nào đó phù hợp với nhà mình. Sân vườn, ô cửa, ánh nắng và nhu cầu gia đình mỗi nơi mỗi khác, khi so sánh phương án vẫn nên quay về bản vẽ thực tế, hiện trường và phạm vi ủy thác cụ thể. Vấn đề liên quan đến chịu lực hoặc đập sửa tường cần tài liệu kết cấu tương ứng và kiểm tra chuyên môn, không thể chỉ dựa vào mặt bằng thông thường, hình ảnh phong cách hay ghi chép sinh hoạt để quyết định. Điều hữu ích hơn cho chủ nhà ở Thâm Quyến là tiếp tục đặt câu hỏi theo mạch này: trước khi ủy thác thiết kế, có thể dùng vài câu để nói rõ ngôi nhà này cần kết nối hai đầu nào, đâu là cái cũ phải giữ lại, đâu là cái mới mong muốn có được. Nói rõ được điều này, thì bản vẽ, vật liệu và phối hợp thi công về sau mới có căn cứ phán đoán chung.

Nếu nhất thời chưa nói rõ được, cũng có thể bắt đầu từ ghi chép sinh hoạt một tuần: ghi lại mỗi ngày dừng lại lâu nhất ở vị trí nào, động tác nào khó chịu nhất, phòng nào ít bước vào nhất. Mang bản ghi này đi bàn với bên thiết kế sẽ dễ có được những quyết định cải tạo cụ thể và có giới hạn hơn là mang theo một đống hình ảnh.